نام علمی: Papaver rhoeas

نامهای فارسی: شقــــایق، شقایق ســـرخ

نامهای انگلیسی: Corn poppy, corn rose, poppy, Field poppy, red poppy

Papaveraceae

شقایق گیاهی علفی یک ساله و زیبا به بلندی 25 تا 90 سانتی متر است. این گیاه در مزارع، اماکن سایه دار، دشت ها، دامنه های کم ارتفاع و نواحی کم درخت جنگل ها می روید. برگ ها و ساقه های آن کرکدار هستند. برگ ها پهن و دارای بریدگیهای عمیق و دندانه دار می باشند. گلهای گیاه منفرد و قرمز است که در انتهای ساقه ظاهر می شوند و دارای چهار گلبرگ هستند. در ته جام روی هر گلبرگ یک لکه سیاه وجود دارد. میوه شبیه خشخاش ولی کوچکتر از آن و به ابعاد 1X2 سانتی متر است. شقایق در بسیاری از مناطق ایران از جمله خوزستان، کرمان، گیلان، مازندران و چهارمحال و بختیاری می روید.

گونه های دیگری از پاپاور که در مناطق مختلف ایران می رویند و می توانند موجب مسمومیت دامها شوند عبارتند از: P.dubium و P.orientale(خشخاش سفید) و P.somniferum(خشخاش معمولی) .

شقایق حاوی آلکالوئید سمی روئیدین (Rhoeadine) است که در تمام قسمت های گیاه یافت می شود. آلکالوئیدهای مورفین (Morphine)، کدئین (Codeine)، نوسکاپین (Noscapine) نیز در خشخاش معمولی وجود دارند. انواع مختلف دیگر از آلکالوئیدها نیز در سایر گونه های پاپاور دیده می شوند.

نشانه های مسمومیت با این گیاهاه در دامها شامل بی قراری، افزایش حساسیت، عدم تعادل، توقف حرکات شکمبه، دیس پنه، افتادن و عدم توانایی برای بلند شدن و تشنج است که در مواردی ممکن است به مرگ منجر گردد.

در کالبد گشایی دامها ضایعه بافتی قابل توجهی دیده نمی شود. 

نام علمی: Heliotropium spp.

نام انگلیسی: Turnsole, Heliotrop, Cherry – pie

Boraginaceae

دیگرنامهای فارسی: آفتاب پرست، گیاه عقرب

گل آفتاب پرست حدود 250 گونه دارد که 20 گونه آن سمی بوده و حاوی آلکالوئیدهای پیرولیزیدین است. بیش از 15 گونه از این گیاه در ایران تا کنون شناسایی شده اند.

نام علمی: Nerium oleander

نامهای انگلیسی:Oleander, Rose bay, Rose laural, South sea rose

نام های فارسی: خرزهره، جاروجور، گیش، کیش، ژاله، شبرنگ

Apocynaceae

خرزهره گیاهی است چند ساله که به صورت بوته ای و یا درختچه می روید. این گیاه که بومی مناطق مدیترانه ای است، به عنوان گیاه زینتی در بسیاری از نقاط دنیا کاشته می شود. خرزهره در تمام طول سال سبز بوده و دارای رشد سریعی است بطوری که معمولاً هر سال یکبار هرس می شود. برگ های آن سبز تیره با قوامی چرمی و رگبرگ های واضح، باریک، نیزه ای کشیده به طول 10 تا 20 سانتی متر هستند. گلها به رنگ های متنوع و در فصول گرم ظاهر می شوند.

نام علمی: Cirisum arvense

دیگر نام های فارسی: حنظل، هنچل، فنک، شری، خربزه روباه

نام انگلیسی: Colocynth – colocynth gourd – bitter cucumber – bitter apple

هندوانه ابوجهل گیاهی علفی، چند ساله و دارای ساقه های خوابیده یا پیچکدار و بالا رونده و پوشیده از تار است. برگهای آن متناوب، منقسم به لوبهای متعدد دندانه دار، پوشیده از تار و دارای ظاهری به رنگ مایل به سفید در سطح تحتانی پهنک آن است و از کناره آنها پیچک هایی خارج می شود که موجب اتصال گیاه به تکیه گاه می شود.

گلهای آن نر و ماده جداگانه روی یک پایه و به رنگ زرد نارنجی است. میوه کروی بر رنگ زرد به بزرگی یک پرتغال با پوست نازک ولی سخت با مغز سفید و دانه های سفید و بیضی شکل است.

این گیاه در لرستان، خوزستان، فارس، کرمان، بندرعباس، بلوچستان، خراسان، تهران و یزد می روید.

میوه هندوانه ی ابوجهل حاوی گلیکوزیدی با طعم بسیار تلخ به نام کولوسینتین (Colocynthin) است.

خوردن میوه این گیاه برای انسان موجب کولین حاد (Acute colitis) و اسهال خونی می شود. تجویز میوه ی گیاه به مقدار 250 میلی گرم برای هر کیلو وزن بدن در گوسفند، حتی برای طولانی مدت هم ایجاد مسمومیت در این دام نمی کند اما مصرف توام برگ و میوه آن با دوز های بیشتر از 250 میلی گرم در کیلو وزن بدن موجب پیدایش نشانه های اسهال، بی اشتهایی، دیس پنه، کاهش وزن و مرگ در عرض 4 ساعت تا 25 روز شده است. در این مورد افزایش اوره، کراتینین و پتاسیم سرم و کاهش کلسیم و پروتئین آن دیده شده است.

سیاه دانه، شونیز بیابانی، سیاه تخمه گندم، حبه سودا، گیل نیک، علف چنگ، سیاه دانه گندم، ارکل چمن اوتی

نام انگلیسی: Corncockle - Common corncokle – wild sawager – bastard nigella

نام علمی: Agrostemma githago

خانواده: Caryophyllaceae

سیاه تخمه گیاهی یک ساله یا چندساله از تیره ی گل میخک است. ساقه های گیاه راست و به ارتفاع 50 تا 100 سانتی متر می رسد که پوشیده از کرک هستند. برگهای سیاه تخمه به طور متقابل روی ساقه قرار گرفته و کشیده اند. گلها بزرگ و دارای دمگل بلند می باشند، هرکدام پنج گلبرگ قرمز مایل به ارغوانی دارند و کاسبرگ ها تقریباً گل را احاطه می کنند.

میوه ی سیاه تخمه کپسول است و در داخل هر کپسول 30 تا 40 عدد بذر سیاه رنگ وجود دارد.

رستنگاه این گیاه شمال و شمال غربی ایران گزارش شده است و بیشتر در مزارع گندم دیده می شود.

سیاه تخمه دارای ساپونین سمی از گروه تری ترپن (Triterpene) به نام جیتاژنین (Githagenin) است. این ساپونین در تمام قسمتهای گیاه وجود دارد.

آلودگی شدید جیره غذایی دامها به سیاه تخمه موجب مرگ ناگهانی دامها می شود. نشانه های درمانگاهی در دامهای مسموم در ابتدا بی اشتهایی، تشنگی ، قطع نشخوار و حرکات شکمبه، ریزش بزاق و نفخ است در مراحل بعدی لرزش عضلانی ، دل درد، دندان قروچه، اسهال، از پا افتادگی، فلجی از نوع شل (Faccid paralysis) ، هیپوترمی و مرگ در انتها می باشد.

                                                                                              برای اطلاعات بیشتر کلیک کنید

(Compositae)

نام های فارسی : تلخه – تلخ دانه – تله گیجه – گوی باش – آلق شبرم – فغا

نام انگلیسی : Russian kanapweed

تلخه گیاهی است چند ساله، تلخ مزه و جزو گیاهان هرز صیفی کاریها، باغها و زمین های بایر است. این گیاه دارای ریشه راست و عمیق است . ارتفاع آن گاهی به نیم متر می رسد. ساقه های تلخه راست و حاوی انشعابات متعددی است و انتهای ساقه به گل آذین تخم مرغی شکل ختم می شود که رنگ آن صورتی  یا بنفش است. روی برگ ها و ساقه ها کرکهای نرمی به رنگ خاکستری وجود دارد. رستنگاه این گیاهه اطراف تهران – کرج – کردستان – خراسان و بسیاری از نقاط است.

تغذیه طولانی مدت از این گیاه در حیوانات نک سمی موجب شکل گیری بیماری برگشت ناپذیر مغزی به نام انسفالومالاسی نیگروپالیدال (Nigropallidal encephalomalacia) می شود که در آن ناحیه نیگروپالیدال مغز نرم شده و از بین می رود. تخریب این قسمت موجب از بین رفتن توانایی دام برای جویدن غذا می شود. رخداد این بیماری از ایالات متحده آمریکا – آرژانتین – استرالیا گزارش شده است.

توکسین اختصاصی که باعث تخریب موضعی نواحی گلوبوس پالیدوس (Globus Pallius) و ماده ی سیاه (Substantia nigra) در مغز  شود هنوز تائید نشده ولی رپین (Repin) که توکسینی از دسته Sesguiterpene lactone است و در تلخه وجود دارد، ممکن است در بیماریزایی دخالت داشته باشد. شواهد تجربی نیز نوروتوکسیسیتی رپین را نشان داده است