نام علمی: Persea americana

نام انگلیسی: Avocado

دمای محیط را تا زمان جوانه زدن،21 درجه سانتی گراد نگاه دارید. سپس در گلدانی با قطر دهانه 9 Cm و حاوی کمپوست مخصوص بذر و قلمه بکارید. مراقب باشید که به ریشه ها صدمه نزنید و حدود یک سوم هسته بالای سطح خاک قرار گیرد.

هسته میوه در خاک هم می تواند ریشه دهی کند. هسته را در گلدانی با قطر دهانه 9 Cm و کمپوست بذر و قلمه قرار دهید. دقت نمائید که نوک هسته به سمت بالا و حدود یک سوم از آن بیرون از خاک قرار گیرد، سپس در دمای 21 درجه سانتی گراد و با نور مناسب و کافی جهت جوانه زدن نگاه دارید. زمانی که گیاه حدود 25-20 Cm رشد کرد، می توان آن را به گلدان دلخواه خود انتقال داد.

به طور کلی قسمت عمده ای از نیترات مصرفی توسط انسان از سبزیهای مصرف شده در رژیم غذایی روزانه وارد بدن می شود. عوامل متعددی تجمع نیترات در گیاهان را تحت تاثیر قرار می دهند که کلاً در دو گروه عوامل محیطی  و عوامل ژنتیکی  قابل بررسی هستند.

به طور طبیعی در بین گیاهان از حیث استعداد تجمع نیترات تفاوت های ژنتیکی وجود دارد. این تفاوت بین خانواده های مختلف، جنس ها و گونه های مختلف گیاهی و حتی در ارقام مختلف یک گونه دیده می شود (قانون ردیف های مشابه) که این تفاوت ها با فصل و یا موقعیت جغرافیایی کاشت دستخوش تغییر نمی شود، اما در صورت بالا بودن میزان یون NO3 موجود در دسترس گیاه این تفاوت های ژنتیکی کاهش می یابد. به عبارتی مهم ترین عامل محیطی که تجمع نیترات را تحت تاثیر قرار می دهد، میزان نیترات در دسترس گیاه است.

3- اثر کود :

در کشورهای اروپایی به این نتیجه رسیده اند  سبزیهایی که به صورت ارگانیگی رشد می کنند، دارای نیترات کمتری می باشند. نوع و مقدار کودهای آلی بکار رفته نیز باعث تغییر غلظت نیترات در سبزیها می شوند. شدت معـدنی شدن کودهای آلی بطور وسیعی توسط نسبت C/N و میزان لیگنین آنها تغییر می کند. کودهای آلی سهل تجزیه شونده به همان ترتیب کودهای نـیتروژنی معدنی بر میزان جذب نـیترات توسط گیاهان تاثیر می گذارند. در عمل، کود دهی بی رویه نیتروژن سبب افزایش میزان نیترات در سبزیها می شود. اکثر پژوهشگران معتقدند با مدیریت بهینه کود دهی میزان نیترات کاهش می یابد. تجمع نیترات به ندرت با مقداری کمتر از 400 کیلوگرم کود اوره در هکتار رخ می دهد. گاهی استفاده از کودهای کند رها، که نیتروژن موجود در خود را به آهستگی آزاد می کنند، می توانند موجب کاهش تجمع نیترات شوند. از جمله این کودها اوره با پوشش گوگردی (SCU)، اوره فرمالدئید (UF)، (IBDU) می باشند.

نخستین گام، اولویت کشت ارگانیک در زراعت سبزیها است. با در نظر داشتن این نکته که مصرف بهینه لزوماً به معنای کاهش مصرف نیست. معقول ترین روش استفاده از آنالیز خاک و آب و تجزیه گیاه برای تعیین میزان نیتروژن مورد نیاز خاک است.

دومین گام، استفاده از مواد آلی کمپوست شده و مواد بیولوژیک برای افزایش کارایی استفاده از آب و کودهای شیمیایی می باشد.

سومین گام، تقسیط کودهای نیتروژنی در طی دوره رشد گیاه است، به این ترتیب علاوه بر جلوگیری از منابع خاک و آب، از دسترسی ناگهانی گیاه به مقدار بیش از حد کودهای نیتروژنه ممانعت به عمل خواهد آمد.

استفاده از کودهای نیتروژنی کندرها نظیر اوره با پوشش گوگردی (SCU) و یا اوره فرم آلدئید است. به عبارت دیگر روش دیگری که می تواند به خوبی میزان نیترات را در گیاه کاهش دهد استفاده از کودهایی است که بتدریج نیتروژن را آزاد کرده ( نظیرSCU ) و در اختیار گیاه قرار می دهند. استفاده از چنین کودهایی می تواند نیاز سبزی و صیفی را مرتفع ساخته و هزینه های تولید را کاهش دهد.

استفاده از تکنیک اندازه گیری نیترات پای بوته ( PSNT ) و استفاده از دستگاه کلروفیل سنج ( در کشت های گلخانه ای ) برای مصرف بهنگام و به مقدار کودهای نیتروژنه.

استفاده از انواع کمپوست که می تواند به عنوان منبع تدریجی نیتروژن مورد استفاده قرار گیرد، راهکار دیگری است. گزارشهای متعددی در زمینه جایگزینی کودهای شیمیایی با انواع کمپوست ضایعات شهری و کمپوست ضایعات کشاورزی ( کشاورزی ارگانیک ) و ورمی کمپوست وجود دارد که همگی موید آن است که کاربرد این مواد علاوه بر آنکه عملکرد را بهبود بخشیده، میزان نیترات را در سبزی و صیفی نیز کاهش داده است .

استعداد ذاتی ( ارثی ) تجمع نیترات در گیاهان به میزان فعالیت آنزیم نیترات ردکتاز بر می گردد که توسط چندین ژن کنترل می شود. ولی تا کنون به طور کامل شناسایی نشده اند. با این وجود انجام برنامه های اصلاح برای تولید ارقام با استعداد ژنتیکی کم برای تجمع نیترات پیشنهاد می شود.

خاک یکی از مهم منابع پایه است که به عنوان بستر اصلی کشت گیاه و نیز محیطی منحصر به فرد برای انواع حیات محسوب می شود. انسان اگرچه در مسیر تکاملی خود با دستیابی به فناوری های نوین، پیشرفت های سریع و شگفت انگیزی را به ارمغان آورده است ولی متاسفانه آثار سو آن بتدریج با بروز اختلال و دگرگونی در شرایط تعادلی و متعارف منابع پایه، بویژه خاک و آب همراه گردیده که موجب پدیدار شدن انواع ناهنجاریها و بحران های زیست محیطی شده است .

در مرحله زایشی ( تشکیل میوه ) میوه ها به عنوان مصرف کننده مواد تولید شده در برگها ( Sink ) عمل می کنند و چون قدرت جذب بالایی دارند مواد مصرفی منجمله نیترات را از منبع ( Source ) به طرف خود با سرعت می کشند . چنانچه تحت این شرایط نیترات احیاء شده وجود داشته باشد، وارد میوه شده و در آنجا تجمع می یابد.

از طرف دیگر کربن موجود در میوه بیشتر صرف فرایند تنفس شــده و مـــیوه برای احیای نـــیــترات نمی تواند از این مــــواد هــــیدروکربنه اسـتفاده کند و کلاً ظرفیت مــحدودی برای احیای نـــیترات در میوه ها همانند ســــــایر اندامهای گیاه وجود دارد ( ممکن است در این مرحله هورمونها هم نقش مهمی داشته باشند ). از طرف دیگردر برگهای کاملاً بالغ، میزان فعالیت نیترات ردکتاز بسیار اندک است در نتیجه میزان نیترات در برگها افزایش می یابد. این در حالی است که فعالیت نیترات ردکتاز در سلولهای در حال رشد نواحی انتهایی ریشه زیاد است و غلظت آن به سوی بخشهای بالاتر به سرعت کاهش می یابد. حدود 60 درصد نیتریفیکاسیون در سیتوپلاسم ( توسط آنزیم نیترات رداکتاز ) در 24 ساعت اول اتفاق می افتد و در کلروپلاست های ریشه نیترات احیاء می گردد.

 به طور کلی تجمع نیترات با فتوسنتز رابطه معکوس دارد هر عاملی مـیزان فـــتوسنتز در گیاه را کاهش دهد، سبب افزایش غلظت نیترات در گیاه خواهد شد. با توجه به اینکه فرایند آمین سازی ( تبدیل نیترات به عامل آمینی جهت سنتز پروتئین ) در گیاه، انرژی خواه است ( به ATP نیاز است ) بنابراین هر عاملی نظیر استرس های محیطی که باعث تضعیف گیاه شود، به تجمع نیترات کمک می کند.

در آزمایشهایی که در تایلند بر روی تجمع نیترات در میوه آناناس صورت گرفت به این نتیجه رسیدند که دلیل عمده تجمع نیترات در میوه کاهش فعالیت آنزیم ردکتاز در احیای نیترات است. در این تحقیقات مشخص شد که فعالیت این آنزیم به عناصر غذایی مختلفی ( مولیبدن ، منیزیم ، آهن و ... ) وابسته است.

Chongpraditnum و همکاران پیشنهاد کرده اند که محلول پاشی مولیبدن می تواند از تجمع نیترات در میوه بکاهد. در مورد بادمجان نیز موارد مشابه ای با مصرف مولیبدن مشاهده شده است. در ضمن گزارش شده است که محلول پاشی با منگنز در گیاه آناناس می تواند باعث تسهیل در جذب از برگ، ورود آن به شیره پرورده، و گردش آن آن در گیاه شود. در بیشتر گونه های گیاهی اندامهای مختلف آن مثل برگ، ساقه و ریشه توانایی احیای نیترات را دارند ولی وقتی کود نیتروژنی بیش از نیاز مصرف می گردد، امکان تجمع نیترات بیشتر می شود یون نیترات (NO3) که بسیار پویا است، توسط ریشه جذب و بطور مستقیم به طرف برگها هدایت و از برگها ( Source ) به همراه مواد کربوهیدراتی به سمت میوه حرکت می کند. از آنجایی که مقدار زیادی از کربوهیدراتها در میوه صرف تنفس می شود، توانایی احیا نیترات کاهش یافته و در نتیجه تجمع نیترات در میوه اتفاق می افتد. در آزمایشهای انجام گرفته بر روی گوجه فرنگی، معلوم شده که بین مقدار نیترات در میوه گوجه فرنگی با میزان کودهای نیتروژنه مصرف شده رابطه مستقیمی وجود دارد و اثرات متقابل بین مقادیر و منابع کود نیتروژنی نیز معنا دار است.

از دید دیگر، سمپاشی و یا محلول پاشی موادی که دارای نیترات باشند از عوامل موثر در تجمع نیترات در میوه ها می باشند، زیرا جذب سطحی نیترات توسط میوه به راحتی انجام می شود. Olday و همکاران ( 1976 ) در بررسی مقایسه ای که بین خیار و نخود فرنگی ( به عنوان سبزی که مشکل تجمع نیترات در آن مطرح نیست )، اعلام کردند تفاوت بین این دو گیاه در تجمع نیترات به تفاوت ریشه آنها در احیاء نیترات بر می گردد. در حالیکه تنها 2 درصد کل فعالیت نیترات ردکتاز در خیار در ریشه صورت می گیرد، فعالیت نیترات ردکتاز در نخودفرنگی در کل پیکره گیاه متمرکز است .

  (1996ُُُُ- Kui وLiu) با کاربرد فراوان کودهای نیتروژنی ( بدون تقسیط ) و تجمع نیترات در میوه خیار اعلام کردند تجمع نیترات در میوه خیار با افزایش مقدار کود نیتروژنه افزایش می یابد. کوددهی بیش از حد، معمولاً با افرایش عملکرد همراه نیست و حدود 85 درصد نیتروژن موجود درشیره خام ریشه خیار، به فرم نیترات است، در حالیکه تنها 30 درصد نیتروژن موجود در شیره خام نخود فرنگی نیترات است و مابقی به فرم آمینو اسیدی و آمیدی است. در واقع احیاء نیترات در ریشه صورت گرفته و اسیدهای آمینه به قسمتهای هوایی منتقل می شوند.

مهمترین عامل محیطی موثر در تجمع نیترات در گیاه، مقدار نیترات موجود در اطراف ریشه و خود گیاه است. کاربرد بیش از اندازه کودهای نیتراتی، بویژه در یک نوبت باعث افزایش میزان نیترات قابل جذب شده و در نهایت باعث تجمع نیترات در بافت های گیاه می شود. علاوه بر میزان غلظت نیترات موجود در خاک، سایر عوامل محیطی هم می توانند در میزان نیترات موجود در بافت های گیاه تاثیر گذار باشند. به طور کلی میزان نیترات بافت های گیاهانی که تحت تنش های محیطی دچار توقف رشد شده اند، نسبت به گیاهانی که در شرایط مساعد رشد کرده اند بیشتر است. تنش خشکی، دمای بالا، یخبندان، شدت نور کم و کلیه عواملی که محدود کننده فتوسنتز و رشد در گیاه هستند در افزایش میزان نیترات موجود در گیاه موثرند.

طبق گزارش F.A.O و سازمان بهداشت جهانی (1995) حد قابل قبول مصرف روزانه نیترات (ADI) از صفر تا 7/3 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است و طبق همین گزارش با مصرف روزانه 370 میلی گرم نیترات در روز در دراز مدت اثرات سویی در سلامت مصرف کنندگان مشاهده نشده است. در سال 1997 کمیسیون اروپا حداکثر مقادیر مجاز آلاینده ها را در محصولات کشاورزی مشخص نمودند، در این گزارش حد مجاز نیترات برای اسفناج و کاهو 3000 الی 4000 میلی گرم در کیلوگرم بر مبنای وزن تازه گزارش گردید. ( Bontoux & Vega) . بدیهی است این مقدار نیترات در جوامعی نظیرجامعه ایرانی که مصرف روزانه سبزی در آنها بسیار بالاتر است، خطرناک و مسئله ساز می باشد.

ادامه دارد...

نام علمی: Gymnocalycium mihanovichii ' Hibotan

نام انگلیسی : Gymnocalycium

زمانیکه در قسمت بالای ژیمنوکالیسیوم پا گیاه نسبتاً بزرگی با قطر تقریبی 2.۵ Cm تولید شد، می توان آن را جدا کرد. با یک چاقوی تیز و با دقت پا گیاه را جدا کنید، سپس برشی تمیز و دقیق در سرتاسر طول پایه گیاه ایجاد کنید، همین اندازه برش را باید روی تنه گیاه اصلی که به آن پیوند زده می شود، ایجاد کرد.

یک ساقه از Hylocereus spp  انتخاب و آن را برش عرضی به اندازه سطح برش پا گیاه بزنید، دقت کنید که هر دو سطح برش در ساقه و قلمه دقیقاً روی هم قرار بگیرند و با استفاده از سوزنهای نایلونی و حتی با خارهای کاکتوس می توان دو قسمت را به هم اتصال داد. گیاه پیوند شده را با یک کیسه پلاستیکی شفاف بپوشانید و در دمای 21 درجه سانتی گراد برای مدت 2 ماه نگهداری نمائید. در تمام مدت تکثیر باید مراقب باشید تا صدمه ای به پیوند وارد نشود .

نام علمی : Saintpaulia ionantha

نام انگلیسی : African Violet

 گرچه بنفشه آفریقایی را می توانید با دو روش تقسیم بوته و کاشت بذر تکثیر کنید، ولی بهتر است از طریق قلمه گیری از برگ، در طول سال تکثیر شود. البته بهترین زمان برای تکثیر موفق، از اواسط بهار تا اوایل تابستان است.

یک برگ کامل را که خیلی جوان و خیلی مسن نباشد انتخاب و از محل نزدیک به انتهای دمبرگ جدا کنید. برای این منظور، دمبرگ را بین دو انگشت اشاره و شست، هرچه نزدیکتر به انتهای آن نگاه دارید و با یک حرکت سریع با دقت آن را جدا کنید. با استفاده از یک چاقوی تیز، دمبرگ را با باقی گذاشتن 4 - 5/2 Cm از طول آن ببرید، سپس آنرا از قسمت پهنک نگه داشته و در پودر هورمون ریشه زایی فرو ببرید و در گلدانی با قطر دهانه 6 Cm و کمپوست بذر و قلمه قرار دهید، البته ابتدا سوراخی را در کمپوست ایجاد کنید، بعد قلمه را در آن قرار دهید.

دقت شود تا برگ با سطح خاک تماس نداشته باشد و با فشار دادن خاک اطراف ساقه، آن را محکم کنید، البته خیلی فشار ندهید، زیرا باعث خرد شدن دمبرگ و در نتیجه پژمردگی آن می شود. می توان 4 یا 5 برگ را با هم در گلدانی کوچک با قطر دهانه 14 Cm قرار داد، گلدان را با کیسه پلاستیکی شفافی بپوشانید و در دمای 75 - 70 درجه فارنهایت یا 24-21 درجه سانتی گراد و نور مناسب و کافی قرار دهید.

ریشه دهی تا 6 هفته بطول خواهد کشید، پس از ریشه دهی، قلمه را برای اینکه گیاه جدید بوجود آورد، 4 تا 6 هفته دیگر، در همان حال باقی بگذارید. در طول این مدت، خاک را کمی مرطوب نگاه دارید و از آبیاری بیش ازاندازه که باعث پوسیدگی ریشه می شود خودداری کنید. گیاهان کوچک بوجود آمده را، بتدریج با محیط طبیعی آشنا کنید. برای این منظور، کیسه پلاستیکی را گاهی بردارید و تهویه هوا را افزایش دهید. بعد از آنکه طول گیاه جدید به 5 Cm رسید، آنها را تک تک بیرون آورده و در گلدانی با قطر دهانه 9 Cm و کمپوست بذر و قلمه با پایه پیت بکارید تا به رشد ادامه دهند.

 بیش از یک گیاه کوچک را در هر گلدان قرار ندهید